صنایع داروسازی ایران؛ فرصت‌ها، چالش‌ها و مسیر آینده

مقدمه
صنایع داروسازی، یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های صنعتی در جهان و ایران هستند که علاوه بر تضمین سلامت جامعه، تأثیر چشمگیری بر اقتصاد ملی دارند. با توجه به تحولات اقتصادی و فناوری، بررسی عمیق این صنعت برای تصمیم‌گیران، کارشناسان و علاقه‌مندان حیاتی است.

اهمیت صنعت داروسازی در ایران

خودکفایی قابل توجه: بیش از ۹۵ درصد نیاز دارویی کشور توسط تولید داخلی تأمین می‌شود و بیش از ۱۲۰ شرکت فعال در این حوزه نقش‌آفرینی می‌کنند .

تعداد و تنوع محصولات: این شرکت‌ها در تولید حدود ۳٬۴۰۰ محصول دارویی با ۱٬۴۰۰ مولکول مختلف مشارکت دارند و ۲٬۲۰۰ محصول در بازار موجود است .

ظرفیت تولید بیشتر از نیاز: ظرفیت تولید دارو تا ۳ تا ۴ برابر تقاضای داخلی است، اما تنها کمتر از ۵٪ ظرفیت صادراتی مورد استفاده قرار می‌گیرد .

فرصت‌های صنعت داروسازی ایران

بازار داخلی بزرگ و پایدار
جمعیت مستقل و نیازهای روزافزون به داروهای عمومی و تخصصی، بازار قابل توجهی برای تولیدکنندگان داخلی فراهم می‌کند.
ظرفیت بالقوه صادراتی زیاد
با وجود تولید بیش از نیاز بازار داخلی، تنها بخش کوچکی از توان تولیدی برای صادرات استفاده می‌شود . در سال ۲۰۲۳ صادرات دارویی به حدود ۱۷۵ میلیون دلار رسید ؛ همچنین در سال ۲۰۲۲ این رقم حدود ۹۴ میلیون دلار بود .

نقش شرکت‌های دانش‌بنیان و پیشرو
شرکت‌هایی مانند AryoGen در زمینه بیوفارماسیوتیکال، تولید آنتی‌بادی‌های منوکلونال و صادرات محصولات به کشورهای منطقه نقش برجسته‌ای دارند .

پتانسیل بالای فناوری‌ها و نوآوری
علاوه بر AryoGen، مؤسساتی مثل پژوهشگاه رازی در حوزه واکسن، نانومدیسن و داروهای زیستی نقش کلیدی دارند .

چالش‌های پیش‌روی صنعت داروسازی ایران

وابستگی به واردات مواد اولیه (API)
برای تولید بسیاری از داروهای حیاتی، ایران به واردات API از کشورهای هند، چین و اروپا وابسته است .

مشکلات نقدینگی و سرمایه‌گذاری ناکافی در R&D
دوره وصول مطالبات صنعت داروسازی حدود ۱۰ ماه است و سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه پایین مانده است .

قیمت‌گذاری دستوری و حاشیه سود پایین
حاشیه سود ناخالص حدود ۴۵٪ و خالص حدود ۲۶٪ است، اما قیمت‌گذاری دولتی اغلب هزینه تحقیق و توسعه را پوشش نمی‌دهد .

راهکارهای پیشنهادی برای توسعه

تقویت سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه (R&D)
حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان برای داروهای نوین و بیولوژیک.
ترمیم و افزایش صادرات دارو
بهره‌گیری از ظرفیت‌های تولید مازاد و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای.
بهبود زیرساخت‌های تولید و نوسازی خط تولید
رفع فرسودگی تجهیزات و ارتقای استانداردها.
اصلاح فرآیند قیمت‌گذاری
سیاست‌گذاری مبتنی بر پوشش هزینه‌های توسعه و ایجاد انگیزه برای نوآوری.
چشم‌انداز آینده
صنایع داروسازی ایران با داشتن امکانات تولید قوی، دانش بومی، و شرکت‌های پیشرفته، می‌تواند به قطب منطقه‌ای تبدیل شود و سهم خود را در بازارهای بین‌المللی افزایش دهد— مشروط به توسعه زیرساخت‌ها، حمایت مقرراتی و جهش در نوآوری.